एम्स्टर्डम (नेदरल्यान्ड्स) — तपाईं कुनै कला संग्रहालय घुम्न जानुभयो र त्यहाँ पुग्दा भित्तामा चित्रहरु होइन, भुइँभरि बाक्लो गरी पोतिएको पिनट बटर देख्नुभयो भने तपाईंको पहिलो प्रतिक्रिया के होला? धेरैले यसलाई दुर्घटना ठान्लान्, कसैले मजाक सम्झेला। तर नेदरल्यान्ड्सको एउटा प्रतिष्ठित संग्रहालयका लागि भने यही नै लाखौँ मानिसको ध्यान खिच्ने एउटा ऐतिहासिक कलाकृति बनेको छ।
नेदरल्यान्ड्सको म्युजियम बोइजमान्स भान बेउनिङ्गेन ले हालै दिवंगत डच कलाकार विम टी. शिपर्सलाई श्रद्धाञ्जलीस्वरूप उनको चर्चित कलाकृति ‘पिन्डाकासफ्लोर’ (Peanut Butter Floor) पुनःनिर्माण गरेको छ। यसको विशेषता के भने, यसमा क्यानभास, रङ वा ढुंगा केही पनि प्रयोग गरिएको छैन। पूरै कलाकृति पिनट बटरबाट बनाइएको छ।
८ सय पाउन्ड पिनट बटरको कलाकृति
यो कलाकृति बनाउन संग्रहालयका दुई कर्मचारीले लगातार धेरै दिन मेहनत गरे। उनीहरूले करिब २७० वर्गफुट क्षेत्रफल भएको षट्कोणीय सतहमा करिब ८ सय पाउन्ड (झन्डै ३६० किलोग्राम) पिनट बटर समान रूपमा फैलाए।
त्यो परिमाण यति धेरै थियो कि त्यसबाट करिब १५ हजार वटा स्यान्डविच बनाउन सकिन्थ्यो। भित्ता प्लास्टर गर्न प्रयोग हुने विशेष उपकरणको सहायताले पिनट बटरलाई बाक्लोगरी एकनासले पोतिएको थियो।
यो काममा संलग्न कर्मचारी लियोन डुएन्क भन्छन्, “यो वास्तवमै निकै कठिन काम थियो।”
५६ वर्षअघि जन्मिएको अनौठो कला
‘पिन्डाकासफ्लोर’ पहिलो पटक सन् १९६९ मा डच गाउँ लोएनर्सलोटस्थित मिकेरी ग्यालरीमा प्रदर्शन गरिएको थियो।
त्यतिबेला विम टी. शिपर्स आफ्ना प्रयोगात्मक कला र स्थापित मान्यतालाई चुनौती दिने सिर्जनाका कारण चर्चामा थिए। यही पिनट बटरले ढाकिएको भुइँ आज पनि उनको सबैभन्दा चर्चित र विवादास्पद कृतिमध्ये एक मानिन्छ।
यसअघि यो कलाकृति सन् १९९७ मा उट्रेक्टको सेन्ट्राल म्युजियम र २०१० मा एम्स्टर्डमको जिङ्गरप्रेजेन्ट्स ग्यालरीमा पनि पुनःनिर्माण गरिएको थियो।
“यो पनि कला हो ?”
यो कलाकृति सार्वजनिक भएपछि धेरैले प्रश्न उठाए— “के पिनट बटर पोतेको भुइँलाई पनि कला भन्न मिल्छ?”
तर डच कला समीक्षकहरूका अनुसार साधारण वस्तुभित्रको असाधारण अर्थ खोज्नु नै डच कलाको विशेषता हो। शिपर्सले पनि दर्शकलाई हँसाउँदै, झस्काउँदै र सोच्न बाध्य बनाउने यस्तै सिर्जना जीवनभर गर्दै आए।
अन्तिम इच्छा पनि अनौठै
गत महिना ८३ वर्षको उमेरमा निधन हुनुअघि शिपर्सले आफ्नो प्रसिद्ध कलाकृति पुनःनिर्माण गर्नका लागि २० बुँदे निर्देशन नै छोडेका थिए।
उनले पिनट बटर सकेसम्म चिल्लो र एकनासले पोतिनुपर्ने, यसलाई कुनै शैक्षिक उद्देश्यसँग जोडेर व्याख्या नगर्नुपर्ने र दाना भएको (Crunchy) होइन, चिल्लो (Smooth) पिनट बटर मात्र प्रयोग गर्नुपर्ने उल्लेख गरेका थिए। उनको रोजाइको डच ब्रान्ड काल्भे (Calvé) ले यसपटक आवश्यक सबै पिनट बटर निःशुल्क उपलब्ध गराएको थियो।
संग्रहालयमा पिनट बटर स्यान्डविच पनि !
रोचक कुरा के छ भने, यस गर्मीयामभर संग्रहालयको रेस्टुरेन्टमा आगन्तुकलाई पिनट बटर स्यान्डविच पनि विशेष परिकारका रूपमा उपलब्ध गराइने भएको छ, ताकि दर्शकहरूले कलाकृतिलाई हेर्नुका साथै त्यससँग जोडिएको स्वादसमेत अनुभव गर्न सकून्।
कला कहिलेकाहीँ प्रश्न हो, उत्तर होइन
‘पिन्डाकासफ्लोर’ले कला भनेको केवल सुन्दर चित्र वा महँगा मूर्ति मात्र होइन भन्ने सन्देश दिन्छ। कहिलेकाहीँ एउटा सामान्य भान्साको सामग्रीले पनि मानिसलाई सोच्न, मुस्कुराउन र कला भन्ने विषयको सीमाबारे नयाँ प्रश्न उठाउन सक्छ। त्यसैले, आठ सय पाउन्ड पिनट बटरले ढाकिएको यो भुइँ आज संसारकै सबैभन्दा अनौठा र चर्चित कलाकृतिमध्ये एक बनेको छ।
