लन्डन — डच स्वर्णयुगका महान चित्रकार रेम्ब्रांत भ्यान राइनको एउटा प्रारम्भिक तर लामो समयदेखि बिर्सिएको कृतिले पुनर्स्थापना पछि आफ्नो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण रहस्य उजागर गरेको छ — शताब्दियौंअघि कसैले जानाजान चित्रको एउटा प्रमुख पात्रको धार्मिक पहिचान नै मेटाइदिएको रहेछ।
चित्रको पृष्ठभूमि
“Let the Little Children Come Unto Me” शीर्षकको यो चित्र रेम्ब्रांतले सन् १६२७ तिर, जब उनी लेडेनमा करिब २० वर्षका थिए, बनाउन सुरु गरेका थिए। बाइबलको लुक, मार्क र म्याथ्यूको सुसमाचारमा उल्लेखित एउटा दृश्यलाई आधार बनाएर बनाइएको यो चित्रमा अभिभावकहरूले येशूको आशीर्वाद पाउने आशामा आफ्ना बालबालिकाहरूलाई उहाँकहाँ ल्याएको देखाइएको छ, जबकि उहाँका चेलाहरूले तिनीहरूलाई फर्काउन खोजिरहेका छन्।
चित्रकला अपूर्ण अवस्थामै छाडेर रेम्ब्रांत सन् १६३१ वा १६३२ तिर एम्स्टर्डम सरेका थिए। पछि अज्ञात कलाकारले यसलाई पूरा गरे, तर निकै कच्चा तरिकाले। सन् २०१४ मा जर्मनीको कोलोन्स्थित लेम्पर्ट्ज लिलामी घरमा यो चित्र “अज्ञात १७औं शताब्दीका नेदरल्यान्ड्सका कलाकार” को कृतिको रूपमा सूचीबद्ध गरिएको थियो र यसलाई डच कला व्यापारी जान सिक्सले करिब १७ लाख अमेरिकी डलर (अहिलेको मुल्यानुसार झन्डै करिब २३ करोड ८० लाख नेपाली रुपैयाँ) मा किनेका थिए।
पहिचानको कथा
कला व्यापारी जान सिक्सले सन् २०१८ मा आर्टनेटलाई दिएको अन्तर्वार्तामा बताएअनुसार, उनले जर्मन लिलामी घरको क्याटलग हेर्दा चित्रको पछाडिपट्टि उभिएको एउटा परिचित अनुहार देखेका थिए। उनले सोचेका थिए — यो जवान मान्छे, करिब २० वर्षको, यसलाई त्यतिबेला किन कसैले पेन्ट गर्थ्यो होला जब रेम्ब्रांत आफैं प्रसिद्ध थिएनन्? यसैले उनले निष्कर्ष निकाले कि यो रेम्ब्रांतको आत्म-चित्रण नै हुनुपर्छ। पछि विशेषज्ञहरूले यसलाई साँच्चै रेम्ब्रांतको हराएको कृति भएको पुष्टि गरे।
यसपछि वर्षौंसम्म चलेको सावधानीपूर्वक पुनर्स्थापना कार्यले अर्को कलाकारद्वारा थपिएका तहहरू क्रमशः हटाउँदै लग्यो। यो पुनर्स्थापना सोदबीको लन्डनस्थित पुरानो-मास्टर लिलामीका लागि तयारीस्वरूप गरिएको थियो, जहाँ यो चित्र १ जुलाई २०२६ मा £८ देखि १२ मिलियन (झन्डै $१०.६ देखि $१५.९ मिलियन) अनुमानित मूल्यमा लिलामी हुने तय भएको थियो।
के थियो लुकाइएको?
पुनर्स्थापनाले चित्रमा गरिएको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण परिवर्तन उजागर गर्यो: चित्रको केन्द्रमा रहेको लामो, दाह्री भएको पुरुष पात्रले सुरुमा पगडी लगाएको थियो, जसले उनलाई गैर-ईसाई धर्मका मध्यपूर्वी पुरुषको संकेत दिन्थ्यो। तर पछि कसैले त्यो पगडीलाई परम्परागत डच टोपीले प्रतिस्थापन गरिदिएको थियो। यसबाहेक, अगाडिपट्टि नाङ्गो देखिने एउटा बालकलाई पछि कपडा लगाइएको देखाइएको थियो, र एउटी सानी बालिकालाई वयस्क महिलामा परिवर्तन गरिएको थियो। ख्रीष्टको काखमा रहेको सानो बच्चालाई पनि ठूलो बालकको रूपमा परिवर्तन गरिएको थियो, र स्वयं ख्रीष्टको अनुहार, कपाल र दाह्री पनि परिवर्तन गरिएको थियो।
सोदबीका लागि यो चित्रको जाँच गरेका बेलायती कला इतिहासकार एन्ड्रु ग्राहम-डिक्सनका अनुसार, चित्रका सबै पात्रहरूलाई सँगै हेर्दा तिनले मानवताको फराकिलो दायरा र धार्मिक विश्वासको विविधतालाई प्रतिनिधित्व गर्ने संकेत देखिन्छ। ग्राहम-डिक्सनले द नेशनललाई बताएअनुसार, यी थपिएका तहहरूले चित्रलाई यति धेरै ढाकेका थिए कि यो रेम्ब्रांतको कृति हो भनेर बुझ्नै “निकै समय” लाग्ने भएको थियो।
चित्रको माथिल्लो दायाँतिर एउटा सानो सुराग बाँकी नै रहेको थियो — भीडमाथि हेरिरहेको एउटा सानो पात्रलाई पछिको ओभरपेन्टले ढाकेको थिएन। ग्राहम-डिक्सनले यसलाई युवा रेम्ब्रांत आफैंको आत्म-चित्रणको रूपमा पहिचान गरेका छन्। “त्यहाँ ऊ छ, स्पष्ट रूपमा रेम्ब्रांत,” ग्राहम-डिक्सनले भनेका छन्। चित्रका अन्य पात्रहरू पनि रेम्ब्रांतको परिवारका सदस्यहरू हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ, जसमा उनका आमाबुबा पनि समावेश छन्।
धार्मिक सहिष्णुताको सन्देश
सोदबीका पूर्व अध्यक्ष (यूके) एलेक्स बेलले द गार्डियनलाई बताएअनुसार, पछिल्लो ओभरपेन्टिङले चित्रलाई बढी परम्परागत र सामान्य ढाँचामा बदलिदिएको थियो, जबकि मूल कृतिमा बढी विविध पात्रहरू थिए। यसले चित्रलाई कति हदसम्म सरलीकृत वा “सफा” गरिएको थियो भन्ने कुरा देखाउँछ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, चित्रको मूल संस्करणले धार्मिक सहिष्णुताको सन्देश बोकेको हुन सक्छ — त्यो समय १७औं शताब्दीको प्रारम्भमा शरणार्थी संकटका कारण सामाजिक तनाव बढिरहेको बेला थियो। पगडी लगाएको पात्रलाई हटाएर स्थानीय डच टोपी लगाइदिनुले चित्रको सामाजिक सन्देशलाई नै कमजोर बनाइदिएको थियो भन्ने विश्लेषकहरूको ठहर छ।
अपूर्ण कृतिको विशेष महत्त्व
यो चित्र विशेष छ किनभने यो रेम्ब्रांतले तीन-चौथाइजति मात्र पूरा गरेर छाडेको एकमात्र कृति मानिन्छ। चित्रको माथिल्लो भाग — वास्तुकला र धेरैजसो पात्रहरू सहित — रेम्ब्रांतले पूर्ण रूपमा पूरा गरेका थिए, जबकि तल्लो भाग व्यापक ब्रश-स्ट्रोकमै सीमित थियो, अनुहार र हातहरू पूरा नगरिएका थिए। यसले विद्वानहरूलाई रेम्ब्रांतले कसरी ठूला धार्मिक दृश्यहरू निर्माण गर्थे भन्ने प्रक्रिया बुझ्न अमूल्य अवसर दिएको छ।
यो चित्र $१५.९ मिलियनसम्मको अनुमानित मूल्यसाथ रेम्ब्रांतका सबैभन्दा महँगा लिलामी कृतिहरूमध्ये एक बन्ने सम्भावना थियो। यसको पुनर्स्थापनाले न केवल कलाकृतिको वास्तविक स्वरूप फर्काइदियो, बरु ४०० वर्षअघिको सामाजिक-धार्मिक परिस्थितिबारे पनि नयाँ अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्यो।
