Art Recovery International (ARI) नामक अनुसन्धान संस्थाले दुई नेपाली सांस्कृतिक वस्तुहरू नेपाल फिर्ता गराएको छ।
यो वस्तुहरू बेल्जियमका एक निजी सङ्कलकले स्वेच्छाले फिर्ता गरेका हुन्। १९९० को दशकदेखि ती वस्तुहरू उनीसँग थिए। सङ्कलकको परिचय गोप्य राखिएको छ।
शुक्रबार बेल्जियमस्थित नेपाली राजदूतावासमा आयोजित समारोहमा नेपालका लागि बेल्जियमका राजदूत गहेन्द्र राजभण्डारीले ती वस्तुहरू ग्रहण गरे। तीमध्ये एउटा ११औं शताब्दीको शिवधर्मोत्तर-शास्त्रमको काठमा बनाइएको अलङ्कृत पाण्डुलिपि आवरण हो, जुन नेपालको राष्ट्रिय अभिलेखालयबाट हराएको थियो। अर्को १२औं शताब्दीको शालभञ्जिका यक्षीको काठको स्तम्भ हो, जुन काठमाडौं उपत्यकाको इतुम्बाहामा रहेको मन्दिरबाट हराएको थियो।
ARI का संस्थापक तथा वकिल क्रिस मारिनेलोका अनुसार ती वस्तुहरूको मूल्य अनुमान लगाउन नसकिने “अमूल्य” छ। उनले नेपालका विशेषज्ञहरूको सल्लाहमा यसलाई “अनमोल सम्पत्ति” भने।
नेपाली सांस्कृतिक सम्पत्तिहरू फिर्ता गराउन नेपाल हेरिटेज रिकभरी क्याम्पेन र Lost Arts of Nepal जस्ता समूहहरूले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। तिनले सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गरी हराएका वस्तुहरूको मूलस्थान पहिचान गरेर फिर्ता ल्याउन सफल भएका छन्।
१९७० र १९८० को दशकमा नेपाली कलाकृतिहरू निजी व्यापारीहरूमाझ थोरै नियमनका साथ खरिदबिक्री भइरहेका थिए। मारिनेलोका अनुसार पश्चिमी सङ्कलकहरूको मागले यस्तो व्यापारलाई बढावा दिएको थियो।
राजदूतावासमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा मारिनेलोले यसपटकको प्रक्रिया सामान्य कानुनी विवाद वा वित्तीय मागबिना नै सम्पन्न भएको बताए। उनले सङ्कलकको सहकार्यको प्रशंसा गर्दै भने, “यो फिर्ता कुनै कानुनी झमेलाबिना र पूर्ण सहमतिका साथ सम्पन्न भयो।”
