नेपाली एनिमेसन उद्योगका लागि यो साँच्चै गर्व गर्नुपर्ने क्षण हो। चर्चित एनिमेसन तथा भिजुअल इफेक्ट्स कलाकार किरण भक्त जोशीले निर्देशन गरेको एनिमेटेड लघुचित्र (short film) ‘क्ले बर्ड’ (Clay Bird) ले अमेरिकाको लस एन्जलसमा आयोजित प्रतिष्ठित इन्डिपेन्डेन्ट सर्ट्स अवार्ड्स (Independent Shorts Awards) मा “Best Animation Short” (वर्षकै उत्कृष्ट एनिमेटेड लघुचित्र) को उपाधि जितेको छ।
सेप्टेम्बर ६, २०२५ मा लस एन्जलसको Regal LA Live मा आयोजित 7th Annual Independent Shorts Awards को समारोहमा ‘क्ले बर्ड’ लाई Best Animation Short को उपाधि प्रदान गरियो। यस समारोहमा ३,२४९ प्रविष्टिहरूमध्येबाट छानिएका २८ उत्कृष्ट चलचित्रहरूलाई सम्मानित गरिएको थियो, जुन जुन २०२४ देखि जुन २०२५ को अवधिमा ६५ देशहरूबाट प्राप्त भएका थिए। यो आफैंमा निकै ठूलो प्रतिस्पर्धा हो — संसारभरका हजारौं फिल्महरूमध्ये ‘क्ले बर्ड’ शीर्ष स्थानमा पुगेको हो।
उल्लेखनीय कुरा के छ भने, ‘क्ले बर्ड’ लाई यसअघि नै मे २०२५ मा पनि इन्डिपेन्डेन्ट सर्ट्स अवार्ड्सले सम्मानित गरिसकेको थियो, जसले यो फिल्मको निरन्तर उत्कृष्टतालाई पुष्टि गर्छ।
निर्देशक किरण भक्त जोशी र निर्माता दीपा चिपालु जोशी पुरस्कार समारोहको समयमा नेपालमै रहेकाले, उनीहरूको तर्फबाट पुरस्कार उनीहरूकी घनिष्ठ मित्र दुन्या जोर्जेविच (Dunya Djordjevic)ले ग्रहण गरिन्।
‘क्ले बर्ड’ के बारेको फिल्म हो ?
‘क्ले बर्ड’ नेपाल र अमेरिकाबीचको सिर्जनात्मक सम्बन्धबाट जन्मिएको एउटा हृदयस्पर्शी, पुस्तान्तरीय शोक (intergenerational grief) को कथा हो। यो फिल्म नेपालमा आधारित रहेर बनाइएको छ र यसमा नेपाली कलाकारहरूको ठूलो सहभागिता छ। फिल्मको प्रमुख कलाकारहरूमा भूमिका श्रेष्ठ (Sichu र Mom को भूमिकामा), डेनिल चित्रकार (हजुरबुबाको भूमिकामा), अश्रिया महर्जन (शिक्षिकाको भूमिकामा) लगायत रहेका छन्। फिल्मको संगीत प्रसन्न शाक्यले तयार पारेका हुन्, र यो नेपालको Incessant Rain Studios ले निर्माण गरेको हो।
यो फिल्म पहिलो पटकको ठूलो पहिचान होइन — यसअघि नै यसले कान फिल्म फेस्टिभल र टेली अवार्ड्समा समेत पुरस्कार जितेको थियो, जहाँ यसले Pixar र ABC News Studios जस्ता ठूला नामसँगै सम्मान प्राप्त गरेको थियो।
किरण भक्त जोशी को हुन् ?
किरण भक्त जोशी नेपाली एनिमेसन उद्योगका एक अग्रणी अनुहार हुन्। काठमाडौंमा जन्मेका जोशीले क्यालिफोर्निया स्टेट युनिभर्सिटी, लङ बिचबाट कम्प्युटर साइन्स तथा इन्जिनियरिङमा स्नातक र स्नातकोत्तर गरेका छन्। १९९१ मा डिज्नीले उनलाई आफ्नो कम्प्युटर एनिमेसन प्रोडक्सन सिस्टममा काम गर्न भर्ती गर्यो, जसले उनको एनिमेसन करियरको सुरुवात गर्यो।
जोशीको करियर डिज्नीमा सुरु भएको थियो, जहाँ उनले Beauty and the Beast (पहिलो पटक बेस्ट पिक्चरका लागि नोमिनेट भएको एनिमेटेड फिल्म) मा योगदान पुर्याएका थिए। यसपछि उनले Aladdin, The Lion King (जहाँ उनले वाइल्डबिस्ट स्ट्यामपिड दृश्यको लागि “हर्डिङ सिस्टम” सह-विकास गरेका थिए), Hunchback of Notre Dame, र Atlantis जस्ता क्लासिक फिल्महरूमा काम गरे, र Tangled र Frozen को प्रारम्भिक विकास चरणको सुपरिवेक्षण पनि गरे।
२००७ मा उनले डिज्नी छाडेर नेपालमा आफ्नै स्टुडियो Incessant Rain Studios स्थापना गरे — जुन आज नेपालकै एक अग्रणी एनिमेसन तथा भिजुअल इफेक्ट्स स्टुडियोको रूपमा चिनिन्छ। उनले २०१५ को विनाशकारी ७.८ म्याग्निच्युडको भूकम्पमा आधारित पुरस्कार-विजेता वृत्तचित्र “Moving Mountains: The Awakening” पनि सह-निर्देशन र निर्माण गरेका थिए।
‘क्ले बर्ड’को यो सफलता एक्लो घटना होइन — यो नेपालमा बिस्तारै बढ्दै गइरहेको एनिमेसन उद्योगको एउटा परिणाम हो। जोशी आफैं भन्छन् — “नेपालमा एनिमेसन कुनै सामान्य साना बालबालिकाको शौक होइन, यो पनि व्यवसायको रूपमा उभिन सक्छ भन्ने देखाउनु थियो हाम्रो उद्देश्य” भन्ने भाव उनको कामले बोकेको छ। स्टुडियोले रुचि राख्ने युवाहरूका लागि निःशुल्क छ महिने कोर्स समेत सञ्चालन गरिरहेको छ, स्थानीय क्षमता निर्माणमा योगदान पुर्याउँदै।
जोशीको सपना अझ ठूलो छ — उनी हिमालयका हिउँमा स्नोबोर्ड खेल्ने याक, जादुई यती, र हिमाली दन्तकथाहरू मूलधारको सिनेमामा ल्याउने सपना देख्छन्, र भन्छन् कि नेपालको एनिमेसनको भविष्य पश्चिमको नक्कल गर्नुमा होइन, बरु आफ्नै कथाहरूमाथि विश्वास गर्नुमा निहित छ।
किन यो हामीलाई गर्व लाग्दो कुरा हो ?
‘क्ले बर्ड’ले जितेको यो पुरस्कार केवल एउटा चलचित्रको सफलता मात्र होइन — यसले विश्व मानचित्रमा नेपाली एनिमेसन प्रतिभा र सिर्जनशीलताको स्थान पक्का गरेको छ। हलिउडको दशकौं लामो अनुभव बोकेर स्वदेश फर्किएका किरण भक्त जोशी जस्ता कलाकारहरूले नेपालबाटै विश्वस्तरीय कथाहरू सिर्जना गर्न सकिन्छ भन्ने प्रमाणित गरिरहेका छन्। यो सफलताले नेपालका उदीयमान एनिमेटर तथा सिर्जनशील युवाहरूका लागि पनि एउटा ठूलो प्रेरणा बनेको छ।
कृष्णपक्ष थापा (जेरुसलेम)
