काठमाडौं : रुसी मूलका चित्रकार वासिली कान्दिन्स्कीको १९०७ को चित्र ‘दास बुन्ते लेबेन’ (अंग्रेजीमा ‘द कलरफुल लाइफ’) लन्डनमा क्रिस्टीजको नीलामीमा बिक्री भएको छ। एउटा चित्र नाजी शासनकालमा लुटिएको ठहर भएपछि यसका मूल मालिकका उत्तराधिकारीले फिर्ता पाएका थिए, र उनीहरूले नै यसलाई नीलामीमा राखेका हुन्। बिक्री मूल्यबारे विभिन्न सञ्चारमाध्यमले फरक आँकडा दिएका छन्, तर अमेरिकी सञ्चार माध्यम द वाशिङ्टन टाइम्सका अनुसार यो झन्डै ४२ मिलियन डलरमा बिक्री भएको हो।
नीलामीमा के भयो?
बुधबार, अक्टोबर १४, २०२६ (साँझ) लन्डनमा ‘फ्रिज वीक’ का बेला क्रिस्टीजको २०औँ/२१औँ शताब्दीको ‘लन्डन इभनिङ सेल’ मा यो चित्र बिक्रीमा राखिएको थियो। द वाशिङ्टन टाइम्सका अनुसार चित्रका लागि बोली करिब छ मिनेट चलेको थियो। क्रिस्टीजले यसको मूल्य करिब २४ देखि ३३ मिलियन डलरबीच हुने अनुमान गरेको थियो, र वास्तविक बिक्री त्यो दायराभन्दा माथि पुग्यो।
चित्र किन्ने व्यक्ति वा संस्थाको नाम सार्वजनिक गरिएको छैन।
मूल्यबारे फरक आँकडा: सम्पादकीय टिप्पणी
विभिन्न स्रोतले फरक रकम उल्लेख गरेका छन्:
- द वाशिङ्टन टाइम्स: करिब ४२ मिलियन डलर
- पिपल म्यागाजिन: करिब ४३ मिलियन डलर
- जर्मन समाचार एजेन्सी डीपीए: २७ मिलियन पाउन्ड (करिब ३५.६ मिलियन डलर)
- आर्टडिपेन्डेन्स र एनएल टाइम्स: करिब ३१.९ मिलियन युरो
यस्तो फरक नीलामी घरले दिने ‘ह्यामर प्राइस’ र खरिदकर्ताले तिर्ने शुल्कसहितको अन्तिम रकम फरक हुने र मुद्रा रूपान्तरण फरक हुने कारण हुन सक्छ। यो हाम्रो अनुमान मात्र हो, कुनै स्रोतले यसको पुष्टि गरेको छैन। प्रकाशन गर्नुअघि क्रिस्टीजको आधिकारिक नतिजा सूची हेरेर एउटै मुद्रा र एउटै गणना विधि (शुल्कसहित वा रहित) उल्लेख गर्न सिफारिस गरिन्छ।
चित्रबारे: कान्दिन्स्कीको प्यारिस अवधिको कृति
‘दास बुन्ते लेबेन’ टेम्पेरा रङले क्यानभासमा बनाइएको चित्र हो, जसको आकार करिब १३० × १६३ सेन्टिमिटर छ। कान्दिन्स्कीले यो चित्र प्यारिसमा बस्दा बनाएका थिए। यसमा फोभिज्म, सिम्बोलिज्म र आर्ट नुवोको प्रभाव देखिन्छ, र पुराना रुसी आकृति तथा परीकथाका पात्रहरू समेटिएका छन्। चित्रमा खुला ठाउँमा जम्मा भएका धेरै मानिसको भीड देखाइएको छ।
आर्टडिपेन्डेन्सका अनुसार यो चित्र सोही वर्ष प्यारिसको ‘सालोँ दोतोम्न’ प्रदर्शनीमा देखाइएको थियो, र त्यतिबेलासम्म कान्दिन्स्कीले बनाएको सबैभन्दा ठूलो क्यानभास थियो। क्रिस्टीजका कला विभागका उपाध्यक्ष कीथ गिलले न्युयोर्क टाइम्सलाई भनेका थिए, कान्दिन्स्कीको प्यारिस अवधिको यो एक मात्र चित्र हो जुन संग्रहालयमा छैन। उनले यसलाई कान्दिन्स्कीको करिअर र आधुनिक कलामा ‘मोड’ दिने कृति भनेका थिए। क्रिस्टीजका अनुसार यसले कान्दिन्स्कीको अमूर्त शैलीतर्फको ठूलो फड्कोको सङ्केत दिन्छ।
चित्रको यात्रा: लेवेन्स्टाइन परिवारदेखि बिक्रीसम्म
- १९२७: एम्स्टर्डमका व्यवसायी एमान्युएल अल्बर्ट लेवेन्स्टाइन र उनकी श्रीमती हेडविग लेवेन्स्टाइन-वेयरम्यानले नोभेम्बरमा यो चित्र किने।
- १९३३: दम्पतीले चित्र एम्स्टर्डमको स्टेडेलिज्क संग्रहालयमा राखे।
- १९४०: नाजी जर्मनीले नेदरल्यान्ड्स कब्जा गरेपछि चित्र संग्रहालयबाट हटाइयो र नीलामीमा बिक्री भयो। किन्ने संग्राहकको नाम साल्मोन बी. स्लिपर थियो। परिवारले पछि भनेको थियो, यो बिक्री उनीहरूको अनुमतिबिना भएको थियो।
- १९७२: म्युनिख सहरको प्रेरणामा जर्मन बैंक बायर्नएलबीले कानुनी रूपमा चित्र किन्यो। बैंकले २०१७ मा द गार्डियनलाई यही भनेको थियो। त्यसपछि दशकौँ चित्र म्युनिखको लेनबाखाउस संग्रहालयमा प्रदर्शनीमा रह्यो।
- २०१७: लेवेन्स्टाइन उत्तराधिकारीले चित्र फिर्ताका लागि मुद्दा हाले।
- २०२३: जर्मन सरकारको नाजीले लुटेको कला सम्बन्धी सल्लाहकार आयोगले चित्र फिर्ता गर्न सिफारिस गर्यो। आयोगको भनाइअनुसार नाजी सतावटका कारण चित्र खोसिएको धेरै सङ्केत भेटिएका थिए, र परिवारले स्वेच्छाले चित्र हस्तान्तरण गरेको प्रमाण थिएन। जुन २०२३ मा चित्र उत्तराधिकारीलाई फिर्ता गरियो।
- अक्टोबर २०२६: उत्तराधिकारीले चित्र क्रिस्टीज लन्डनमा बिक्रीका लागि राखे, र अक्टोबर १४ मा यो बिक्री भयो।
कान्दिन्स्कीको नीलामी रेकर्ड र बजारको सन्दर्भ
द वाशिङ्टन टाइम्सका अनुसार यो बिक्री मूल्य कान्दिन्स्कीको नीलामी रेकर्ड (२०२३ मा सोथबीजमा करिब ४५ मिलियन डलर) भन्दा कम रह्यो। त्यो रेकर्ड ‘मुर्नाउ मिट किर्से II’ (१९१०) चित्रको थियो, जुन पनि नाजीले लुटेको ठहर भएपछि फिर्ता गरिएको चित्र थियो।
यो बिक्री विश्वभर हालै चलिरहेको कला बजारको एउटा सङ्केत पनि हो। यही हप्ता लन्डनमा फ्रिज वीकमा केही खरिदकर्ताले जोखिम लिएको र केही सुस्त रहेको द आर्ट न्युजपेपरले उल्लेख गरेको छ।
नाजीले लुटेको कला: ठूलो पृष्ठभूमि
द वाशिङ्टन टाइम्सका अनुसार नाजी शासनले युरोपभर यहूदी परिवार, सङ्कलक र संग्रहालयबाट ६ लाखभन्दा बढी कलाकृति खोसेको थियो। यस्ता धेरै कृतिका मूल मालिकका उत्तराधिकारी दशकौँसम्म फिर्ताका लागि कानुनी र सार्वजनिक लडाइँ लडिरहेका छन्। ‘दास बुन्ते लेबेन’ को कथा यही लामो प्रक्रियाको एक उदाहरण हो।
नेपाली कलाप्रेमीका लागि यसको अर्थ
(सम्पादकीय सन्दर्भ) यो घटनाले कुनै कलाकृतिको ‘प्रोभेनेन्स’ अर्थात् स्वामित्वको इतिहास खोज्ने काम कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने देखाउँछ। संग्रहालय, ग्यालरी र संग्राहकले कृति किन्दा वा प्रदर्शन गर्दा यसको इतिहास जाँच्नुपर्ने मान्यता विश्वभर बलियो हुँदै गएको छ। नेपाली कला क्षेत्रका लागि पनि यो सन्दर्भ उपयोगी छ, किनकि हाम्रा ग्यालरी र संग्राहकले अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग सम्पर्क बढाउँदै छन्। (यो खण्डमा सम्पादकले आफ्नो टिप्पणी थप्न सक्नुहुन्छ।)
बारम्बार सोधिने प्रश्न
‘द कलरफुल लाइफ’ कसले बनाएको हो? रुसी मूलका चित्रकार वासिली कान्दिन्स्कीले (१८६६–१९४४) १९०७ मा प्यारिसमा बस्दा यो चित्र बनाएका हुन्।
चित्र कहाँ र कहिले बिक्री भयो? लन्डनको क्रिस्टीजमा अक्टोबर १४, २०२६ को साँझ।
चित्र कति मूल्यमा बिक्री भयो? स्रोतअनुसार फरक छ: द वाशिङ्टन टाइम्सले करिब ४२ मिलियन डलर, डीपीएले २७ मिलियन पाउन्ड (करिब ३५.६ मिलियन डलर) लेखेका छन्। माथिको टिप्पणी हेर्नुहोस्।
