लन्डन — चार शताब्दीदेखि कला इतिहासकारहरूलाई अलमल्याइरहेको एउटा एलिजाबेथन-युगीन चित्रले अन्ततः आफ्नो रहस्य खोलेको छ, र यसले विश्व साहित्यका सबैभन्दा ठूला नाम विलियम शेक्सपियरको राजनीतिक जीवनमाथि पनि नयाँ प्रकाश पारेको छ। बर्मिङ्घम विश्वविद्यालय र युनिभर्सिटी कलेज लन्डन (UCL) का अनुसन्धाताहरूले “Portrait of an Unknown Woman” — जुन ऐतिहासिक रूपमा “The Persian Lady” वा “पर्सियन लेडी” भनेर चिनिन्छ — नामक चित्रको कुँदिएको सोनेट, अनौठा नारा र विचित्र प्रतीकहरूको गहन अध्ययनपछि यसमा देखिने महिलाको पहिचान पत्ता लगाएका छन्।

चित्रको रहस्य

रोयल कलेक्सनमा सुरक्षित रहेको यो चित्र फ्लेमिस चित्रकार मार्कस गीरार्ट्स द यंगर (Marcus Gheeraerts the Younger) ले सन् १५९० को दशकमा बनाएका थिए। सात फिट अग्लो यो चित्रमा एक महिलालाई विस्तृत “पर्सियन” पोशाकमा चित्रण गरिएको छ, जसको वरिपरि जटिल र अस्पष्ट प्रतीकहरू छन् — जसले शताब्दियौंदेखि कला विशेषज्ञहरूलाई भ्रमित पारिरहेको थियो। रोयल कलेक्सनमा राखिएको एउटा दस्ताबेजमा यस चित्रको विषयमा धेरै सिद्धान्तहरू सूचीबद्ध छन्, जसमध्ये सबैभन्दा अचम्मलाग्दो सिद्धान्त यो थियो कि उनी शेक्सपियरका सोनेटहरूमा उल्लेखित “डार्क लेडी” हुन सक्छिन्, वा उनी स्वयं महारानी एलिजाबेथ प्रथम नै हुन् जो अर्ल अफ अक्सफोर्ड एडवर्ड डे भेरेको सन्तानले गर्भवती थिइन् भन्ने कतिपयको दाबी छ, जसलाई केही अनुसन्धाताहरूले “वास्तविक शेक्सपियर” भनेर पनि दाबी गर्ने गरेका छन्।

बर्मिङ्घम विश्वविद्यालयको शेक्सपियर इन्स्टिच्युटका सहायक प्राध्यापक डा. क्रिस लाओटारिस र UCL की पूर्व सम्मानित अनुसन्धान फेलो डा. यास्मिन आर्शादले गरेको नयाँ अनुसन्धानले यस चित्रको विषयलाई लेडी पेनेलोप रिच (Lady Penelope Rich) — अर्ल अफ एसेक्सकी बहिनी — भएको पहिचान गरेको छ। यसअघि कसैले पनि लेडी पेनेलोप रिचलाई यस चित्रको विषय भनेर सुझाव दिएका थिएनन्।

शेक्सपियरसँगको सम्बन्ध

टाइम्स अफ लन्डनले रिपोर्ट गरेअनुसार, यो खोजले शेक्सपियरको नाटक “एज यु लाइक इट” (As You Like It) सँग चित्रमा देखिने प्रतीकात्मक तत्वहरूको साझा सम्बन्धलाई उजागर गरेको छ। चित्रमा देखिने एउटी महिला र रुँदै गरेको मृगको छवि नाटकमा पनि देखा पर्छ, तर यी दुवै प्रतीकहरूबीचको सम्बन्ध चित्रले नबुझाएसम्म स्पष्ट रूपमा बुझिएको थिएन। अनुसन्धाताहरूका अनुसार, यसले हराएको पजल टुक्रा जोडेजस्तै काम गरेको छ।

यो खोजले शेक्सपियरका केही नाटकहरू किन सेन्सर गरिएका थिए भन्ने विषयमा पनि नयाँ बुझाइ दिएको छ। विशेषगरी, फेब्रुअरी १६०१ मा उनको नाटक “रिचर्ड द्वितीय” को प्रस्तुतिले किन एसेक्सको विद्रोहको सुरुवातसँग समय मेल खायो भन्ने प्रश्नको जवाफ दिन यसले मद्दत गर्छ। “रिचर्ड द्वितीय” मा राजाको अपदस्थताको दृश्य समावेश भएकाले, यसको प्रस्तुतिलाई एसेक्सका समर्थकहरूले महारानी एलिजाबेथ विरुद्धको विद्रोहलाई उत्साहित गर्न प्रयोग गरेको आरोप लागेको थियो।

डा. लाओटारिसले भनेका छन् कि शेक्सपियरले “धेरै जोखिमपूर्ण” काम गरिरहेका थिए, तर उनले यसलाई रूपकको माध्यमबाट चलाखीपूर्वक लुकाएका थिए।

चित्रकार र त्यसको सन्दर्भ

मार्कस गीरार्ट्स द यंगर (सन् १५६१/६२–१६३६) एक फ्लेमिस मूलका चित्रकार थिए जसलाई बाल्यकालमै उनका बुबा, आफैं पनि चित्रकार रहेका मार्कस गीरार्ट्स द एल्डरले इङ्गल्यान्ड ल्याएका थिए। उनी एलिजाबेथ प्रथमको शासनकालको अन्तिम दशकमा एक फेसनेबल पोर्ट्रेट-चित्रकारका रूपमा प्रसिद्ध भएका थिए, र उनलाई महारानीका च्याम्पियन र पेजेन्ट-मास्टर सर हेनरी लीको संरक्षण प्राप्त थियो। उनैले प्रसिद्ध “डिचली पोर्ट्रेट” पनि बनाएका थिए, जसमा महारानी एलिजाबेथलाई लीको ओक्सफर्डशायर स्थित सम्पदा नजिकै उभिएको देखाइएको छ। सन् १५९६ देखि उनले अर्ल अफ एसेक्सका लागि पनि काम गरेका थिए — यही सम्बन्धले पनि “पर्सियन लेडी” चित्रलाई एसेक्स परिवार र त्यसको राजनीतिसँग जोड्न मद्दत गरेको छ।

गीरार्ट्सका चित्रहरूले प्रायः उनका पुरुष विषयवस्तुहरूलाई नायकको रूपमा चित्रण गर्ने गर्थे, प्रायः पूर्ण-लम्बाइको ढाँचामा — जुन त्यतिबेला बढ्दो लोकप्रिय शैली थियो। तर महिलाहरूको चित्रणमा उनले जटिल प्रतीकात्मकता र गुप्त सन्देशहरू प्रयोग गर्ने गर्थे, जुन “पर्सियन लेडी” मा पनि प्रस्ट देखिन्छ।

किन महत्त्वपूर्ण छ यो खोज

यो खोज महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसले कला इतिहास र साहित्य इतिहासबीचको सम्बन्धलाई नयाँ किसिमले जोड्छ। शेक्सपियरका नाटकहरू केवल मनोरञ्जनका लागि मात्र लेखिएका थिएनन् — तिनमा राजदरबारको भित्री राजनीति, गुटबन्दी र खतरनाक चालहरूको संकेत पनि लुकेको हुन सक्छ भन्ने कुरा यसले पुष्टि गर्छ। अनुसन्धाताहरूको विश्वास छ कि यो नयाँ प्रमाणले रोयल कलेक्सनका सबैभन्दा रहस्यमय र विवादास्पद चित्रहरूमध्ये एकको शताब्दियौं पुरानो रहस्यलाई अन्ततः टुंग्याउनेछ।

यो अनुसन्धानले शेक्सपियरका कृतिहरूलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट पढ्ने बाटो पनि खोलिदिएको छ। यदि उनका नाटकहरूमा वास्तविक राजनीतिक घटनाहरू र व्यक्तित्वहरूको संकेत लुकेको रहेछ भने, यसले उनका थुप्रै अन्य कृतिहरूको पुनर्व्याख्या गर्न आवश्यक बनाउन सक्छ। यसै सन्दर्भमा, विशेषज्ञहरूले भविष्यमा शेक्सपियरका अन्य नाटकहरूमा पनि यस्तै लुकेका राजनीतिक संकेतहरू खोज्ने योजना बनाइरहेका छन्।