मिचिगन विश्वविद्यालयको बोर्ड अफ रेजेन्ट्सले ९औं शताब्दीको बुद्ध मूर्ति नेपाललाई फिर्ता गर्न सर्वसम्मत निर्णय गरेको छ। बिहीबारको बैठकमा यो मूर्ति विश्वविद्यालयको कला संग्रहालयबाट हटाएर नेपाल पठाउने निर्णय गरिएको हो।
संग्रहालयका अनुसार मूर्तिको ऐतिहासिक स्रोत (provenance) विवादित भएको कारण फिर्ता गर्नु उपयुक्त ठहर गरिएको छ। २०१६ मा यो मूर्ति दानस्वरूप प्राप्त भएको थियो, तर दाताले प्रस्तुत गरेको १९८८ को लन्डनको एउटा प्राचीन सामग्री पसलको बिलबाहेक मूर्तिको कुनै पनि विश्वसनीय रेकर्ड छैन। अनुसन्धानबाट पत्ता लागेको छ कि यो मूर्ति सन् १९७० को दशकमा नेपालबाट अनधिकृत रूपमा लगिएको थियो।
यो मूर्ति नेपालका काठमाडौं नजिकैको बुंगमती गाउँको चैत्य (प्रार्थना स्थल) मा राखिएको थियो। कला अपराध विशेषज्ञ प्रोफेसर एरिन एल. थम्पसनले गत मे महिनामा उक्त गाउँको भ्रमण गर्दै मूर्ति चोरी भएको समयबारे स्थानीयवासीसँग कुरा गरेकी थिइन्। स्थानीयहरूले यो मूर्ति कहिल्यै बेच्न नचाहेको र अहिले फिर्ता चाहेको बताए।
यस मूर्तिको फिर्ता प्रयासमा Lost Arts of Nepal नामक फेसबुक पेजले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। पेजले मूर्तिको पुराना फोटोहरू र अनुसन्धानका आधारमा यो मूर्ति चोरी भएको प्रमाण प्रस्तुत गरेको थियो। मूर्ति २०१५ मा क्रिस्टीजको नीलामीमार्फत अमेरिका पुर्याइएको र पछि मिचिगनको एउटा निजी संग्रहमा रहेको पत्ता लागेको थियो।
मूर्ति १८ इन्च अग्लो कालो ढुंगाबाट बनेको छ र २०१६ मा मेरी पॉल र ब्रुस स्टब्सले विश्वविद्यालयलाई दान गरेका थिए।
मूर्ति फिर्ता गर्ने प्रक्रिया अझै अस्पष्ट छ। केही संग्रहालयहरूले फिर्ताको खर्च व्यहोर्ने गरेका छन् भने अन्यले नेपाली दूतावासलाई मूर्ति बुझाउने गरेका छन्।
थम्पसनका अनुसार यसै चैत्यका अन्य तीन मूर्तिमध्ये एउटा हलिउड निर्माता माइकल फिलिप्सको संग्रहमा फेला परेको थियो। गत वर्ष Lost Arts of Nepal ले पहिचान गरेपछि थम्पसनले फिलिप्ससँग छलफल गरी मूर्ति नेपाल फिर्ता गराएकी थिइन्।
बुंगमतीका स्थानीयवासी मूर्तिको पुन:स्थापनाका लागि उत्साहित छन्।
