मंगा र कमिक्स ग्राफिक उपन्यास/कमिक्सका रूप हुन् । यी दुवै वास्तवमा चित्रकथा कमिक्स नै हुन् फरक यति मात्र हो कि एउटा बायाँबाट पढिन्छ र जापानमा प्रकाशित हुन्छ। कुनै पनि चित्रकथा मंगा त्यतिखेर मात्र भनिन्छ जब त्यो जापानमा मूल रूपमा साप्ताहिक रुपमा आएका छोटा कथाहरुलाई एकसाथ जोडेर प्रकाशित हुन्छ, अन्यथा त्यसलाई कमिक्स (चित्रकथा) जस्तै युरोपेली/फ्रान्को-बेल्जियन/अमेरिकी आदि भन्न सकिन्छ । तर तिनको प्रस्तुति, शैली, र लक्ष्यित पाठक वर्गमा ठूलो भिन्नता पाइन्छ। यहाँ मंगा र कमिक्सका मुख्य भिन्नताहरूलाई प्रष्ट पार्ने कोसिस गरेको छु ।
१. भिजुअल भिन्नता (दृश्य रूप)
- मंगा प्राय: कालो र सेतो (ब्ल्याक एन्ड ह्वाइट) कलामा चित्रित गरिन्छ। यो जापानी शैलीमा दायाँबाट बायाँतर्फ पढिन्छ, जसको क्रम माथिबाट तलतिर हुन्छ।
- कमिक्स भने रंगीन हुन्छन् (अपवादका रूपमा द वकिङ डेड जस्ता छन्)। कमिक्सले बायाँबाट दायाँ र माथिबाट तलतिरको पठन दिशा प्रयोग गर्छ।
२. प्रकाशनको प्रक्रिया
- मंगा
मंगा प्राय: जापानमा साप्ताहिक पत्रिकामा अध्याय–अध्याय छापिन्छ। यसलाई पाठकहरूको प्रतिक्रिया हेरेर मात्र पुस्तकको रूपमा प्रकाशित गरिन्छ। यी पत्रिकाहरू सस्तो कागजमा मुद्रित हुन्छन्। लोकप्रिय मंगाका अध्यायहरू १०–१२ को संख्यामा संग्रहित गरी एकसाथ पुस्तकको रूपमा बजारमा ल्याइन्छ। - कमिक्स
कमिक्स सिंगल इशूज (२५-४० पृष्ठका अध्यायहरू) मार्फत सुरु हुन्छन्। एकै पात्र वा समूहलाई फरक-फरक इशूहरूमा पनि प्रस्तुत गर्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि, बैटम्यान पात्रलाई बैटम्यान सिरिज र डिटेक्टिभ कमिक्स दुवैमा भेट्न सकिन्छ। एकचोटि कथानक पूरा भएपछि, इशूहरूलाई सँगै संग्रहित गरी ट्रेड पेपरब्याक वा डिलक्स एडिसनको रूपमा प्रकाशन गरिन्छ।
३. कथाको निर्माण र प्रस्तुतिकरण
- मंगा
एउटा मंगाको कथा र चित्रण प्राय: एउटै लेखक (मंगाका) वा सानो टिमले तयार गर्छ। त्यसैले मंगामा लेखकको दृष्टिकोण निरन्तर र एकरूप हुन्छ। कथा सुरुदेखि अन्त्यसम्म एकै लेखकको नियन्त्रणमा रहन्छ। - कमिक्स
कमिक्समा पात्रहरूलाई फरक-फरक लेखक र कलाकारहरूले समयक्रममा पुन:निर्माण र पुन:व्याख्या गर्न सक्छन्। यसले पात्रको इतिहास र निरन्तरतामा चुनौती ल्याउँछ। यसको समाधानको लागि मल्टिभर्स (वैकल्पिक ब्रह्माण्ड) को अवधारणा प्रयोग गरिन्छ।
४. पात्रहरूको विकास
- मंगा
विशेषगरी शोनन मंगामा पात्रहरूको विकास महत्त्वपूर्ण हुन्छ। पात्रहरूको शक्ति र परिपक्वता क्रमशः बढ्दै जान्छ। यसले पाठकलाई साहस, मित्रता, र आदरजस्ता जीवनका महत्त्वपूर्ण पाठ दिन्छ। - कमिक्स
कमिक्सका पात्रहरूमा विकास न्यून वा अस्थिर हुन्छ। उदाहरणका लागि, सुपरम्यान सन् १९३८ देखि आजसम्म ३० वर्षको युवककै रूपमा चित्रित छन्। समयक्रममा पात्रमा केही सानातिना परिवर्तन भए पनि ती लेखक/कलाकारहरूको दृष्टिकोणअनुसार हुने गर्छ।
५. पात्र र कथा अद्यावधिक गर्ने लचीलोपन
- कमिक्स
मल्टिभर्स र पात्रहरूको पुन:व्याख्याको अवधारणाले पात्रलाई समयानुकूल अद्यावधिक गर्न सजिलो बनाउँछ। उदाहरणका लागि, आइरन म्यानको उत्पत्तिलाई विभिन्न समयमा भिन्न-भिन्न युद्धहरू (भियतनाम, गल्फ वा अफगानिस्तान) को सन्दर्भमा पुन:लेखिएको छ। - मंगा
मंगामा पात्रहरूको उत्पत्ति र कथा शाश्वत हुन्छ। पात्रको कथा र समयलाई कुनै पनि रूपले फेरबदल गरिंदैन।
निष्कर्ष
मंगा र कमिक्स दुवैका आफ्नै विशेषता र शक्तिहरू छन्। मंगा निरन्तरता र चरित्र विकासमा बलियो हुन्छ, जबकि कमिक्सले पात्रहरूको पुन:आविष्कार र लचीलोपनलाई महत्त्व दिन्छ। हरेक शैलीका आफ्ना विशिष्ट पाठक वर्ग छन्, र तिनीहरू एक-अर्काप्रति प्रेरणा लिन सक्छन्।
